آخرین بروز رسانی: ۲۱ اوت ۲۰۲۶
والدین مغزفندقی و کودکان بی‌پناه؛ زنگ خطر شیوع سرخک در سوئد

استکهلمیان - از اواسط ماه اوت تا بیستم اوت ۲۰۲۶، دست‌کم ۲۴ مورد ابتلا به بیماری سرخک در سوئد شناسایی شده است؛ شیوعی که بخش بزرگی از آن با جشنواره «اورکولت» در منطقه وستِرنورلند ارتباط دارد. این جشنواره از ۳۰ ژوئیه تا ۱ اوت ۲۰۲۶ برگزار شد و اکنون مقام‌های بهداشتی سوئد نگران گسترش زنجیره انتقال بیماری در نقاط مختلف کشور هستند.

موارد ابتلا تاکنون در مناطق یِمتلاند هِریِدالن، اسکونه، استکهلم، وستربوتن، گوتلاند، ورملاند، وستِرنورلند، وسترا یوتالاند و سودرمانلاند گزارش شده است. بیشترین تعداد موارد در استکهلم مشاهده شده است.

اما شاید مهم‌ترین بخش این خبر، نه تعداد مبتلایان، بلکه ویژگی مشترک بسیاری از آنان باشد: بیشتر افراد مبتلاشده، کودکان زیر ۱۸ سال هستند و اغلب آن‌ها واکسن سرخک دریافت نکرده‌اند.

یوحانا روبین، پزشک متخصص کودکان و سرپرست موقت واحد واکسیناسیون در سازمان بهداشت عمومی سوئد، درباره این وضعیت هشدار داده است: «ما این شیوع را بسیار جدی می‌گیریم. تعداد موارد زیاد است و احتمالاً پیش از فروکش کردن آن، موارد بیشتری نیز خواهیم داشت.»

چرا یک بیماری تقریباً فراموش‌شده دوباره خبرساز شده است؟
سرخک از مسری‌ترین بیماری‌های عفونی شناخته‌شده است. ویروس آن به‌سادگی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود و فرد مبتلا می‌تواند پیش از آنکه حتی مشخص شود به سرخک مبتلاست، بیماری را به دیگران منتقل کند.

سرخک در مبتلایانی که سن کمی داشته باشند، نوزادان، کودکان دچار سوءتغذیه، افراد که سیستم ایمنی بدنشان خوب کار نمی‌کند، منجر به عوارض جدی از جمله کوری، التهاب مغز یا آنسفالیت، اسهال شدید، عفونت گوش و ذات‌الریه می‌شود. مجموعه این عوارض می‌تواند منجر به مرگ شوند.

سوئد سال‌هاست از پوشش واکسیناسیون بالایی برخوردار است. به همین دلیل، موارد سرخک در این کشور معمولاً معدود و اغلب مربوط به افرادی است که در خارج از کشور به ویروس آلوده شده‌اند. شیوع‌هایی با بیش از ۱۰ مورد، در سوئد اتفاقی نسبتاً غیرمعمول محسوب می‌شوند.

اما واکسیناسیون جمعی یک مفهوم مهم دارد: «ایمنی جمعی» زمانی قدرتمند است که تقریباً همه افراد واجد شرایط واکسیناسیون، ایمنی کافی داشته باشند. اگر در میان جمعیت، گروه‌هایی از افراد واکسینه‌نشده یا مستعد ابتلا شکل بگیرند، ویروس می‌تواند در شرایط مناسب راه خود را میان آن‌ها پیدا کند.

جشنواره اورکولت دقیقاً نمونه‌ای از چنین شرایطی به نظر می‌رسد؛ تعداد زیادی از مردم در یک مکان جمع شده‌اند و ویروس سرخک نیز در میان افرادی قرار گرفته که در برابر آن ایمنی نداشته‌اند.

پِر هاگستام، معاون پزشک کنترل بیماری‌های عفونی در منطقه اسکونه، درباره اهمیت این موضوع گفته است که شیوعی با این ابعاد و با شاخه‌هایی در سراسر کشور، با وجود سطح بسیار بالای واکسیناسیون عمومی سوئد، نشان می‌دهد که در ایمنی جمعی سوئد شکاف‌هایی وجود دارد که در شرایط خاص می‌توانند پیامدهای قابل‌توجهی داشته باشند.

وضعیت هنوز تمام نشده است
در حال حاضر ۲۴ مورد ابتلا تأیید شده است، اما مقام‌های بهداشتی انتظار دارند تعداد مبتلایان افزایش پیدا کند.

دلیل آن نیز روشن است. دوره نهفتگی سرخک می‌تواند تا ۲۱ روز طول بکشد و جشنواره اورکولت در ۱ اوت به پایان رسیده است. بنابراین هنوز ممکن است افرادی که در جریان جشنواره در معرض ویروس قرار گرفته‌اند، در روزهای آینده علائم بیماری را نشان دهند.

یوحانا روبین می‌گوید افراد بیشتری نیز در حال انجام آزمایش هستند و بنابراین انتظار مشاهده موارد جدید وجود دارد. به گفته او، پیش‌بینی تعداد دقیق مبتلایان جدید دشوار است، اما کاملاً محتمل است که هر فرد مبتلا دست‌کم یک نفر دیگر را در محیط اطراف خود آلوده کند.

کودکانی که خودشان انتخاب نکرده‌اند
در میان این خبر، یک نکته بیش از همه نگران‌کننده است: بسیاری از قربانیان این شیوع، کودکانی هستند که واکسینه نشده‌اند.

بر اساس اطلاعات سازمان بهداشت عمومی سوئد، هر سال حدود ۳۰۰۰ کودک در سوئد واکسن‌های توصیه‌شده در برنامه ملی واکسیناسیون را دریافت نمی‌کنند. در منطقه وستربوتن، این رقم حدود ۵۰ کودک در سال است.

هم‌زمان، مراکز بهداشت کودکان در وستربوتن می‌گویند با تعداد فزاینده‌ای از والدینی مواجه شده‌اند که درباره واکسیناسیون فرزند خود تردید دارند.

اینجاست که مسئله از یک خبر بهداشتی فراتر می‌رود
کودک تصمیم نمی‌گیرد که واکسن بزند یا نزند. این والدین هستند که این تصمیم را می‌گیرند. وقتی تصمیمی بر اساس اطلاعات علمی و گفت‌وگو با پزشک گرفته می‌شود، موضوع روشن است. اما وقتی ترس، شایعات شبکه‌های اجتماعی، اطلاعات نادرست یا بی‌اعتمادی به علم جایگزین شواهد پزشکی شود، نتیجه ممکن است چیزی باشد که امروز در سوئد شاهد آن هستیم: کودکی که خود انتخابی در این زمینه نداشته، اما باید هزینه تصمیم بزرگسالان را بپردازد.

مسئله فقط یک واکسن نیست
گاهی در بحث‌های مربوط به واکسیناسیون، موضوع به یک انتخاب کاملاً شخصی تقلیل داده می‌شود؛ گویی والدین فقط درباره بدن فرزند خود تصمیم می‌گیرند. اما بیماری‌های بسیار مسری مانند سرخک چنین مرزی را نمی‌شناسند.

یک کودک واکسینه‌نشده فقط خودش در معرض خطر نیست. او می‌تواند در صورت ابتلا، ویروس را به کودک دیگری منتقل کند؛ از جمله کودکی که به دلیل شرایط پزشکی امکان دریافت واکسن ندارد، یا فردی که هنوز به سن مناسب واکسیناسیون نرسیده است.

به همین دلیل است که واکسیناسیون علاوه بر حفاظت فردی، یک مسئولیت اجتماعی نیز محسوب می‌شود.

البته تردید درباره واکسن را نباید صرفاً با برچسب‌زدن به والدین پاسخ داد. بسیاری از والدین ممکن است واقعاً نگران سلامت فرزندشان باشند و به دلیل اطلاعات متناقضی که در اینترنت می‌بینند، دچار تردید شوند. ارائه اطلاعات دقیق، شفاف و قابل فهم و ایجاد امکان گفت‌وگوی مستقیم با پزشکان و کارکنان نظام سلامت در این رابطه دارای اهمیت ویژه است.

اما میان «پرسشگری مسئولانه» و رد کردن شواهد علمی تفاوت بزرگی وجود دارد.

سرخک بیماری بی‌خطری نیست
سرخک گاهی در ذهن مردم به بیماری ساده دوران کودکی تبدیل شده است؛ بیماری‌ای که قرار است چند روز تب و بثورات پوستی ایجاد کند و سپس تمام شود. واقعیت پیچیده‌تر است.

سرخک می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند و در برخی موارد به ذات‌الریه، التهاب مغز و سایر عوارض خطرناک منجر شود. به همین دلیل، بازگشت موارد متعدد سرخک در کشوری مانند سوئد صرفاً یک افزایش آماری نیست؛ بلکه نشانه‌ای است که نباید نادیده گرفته شود.

شیوع فعلی همچنین یادآوری می‌کند که موفقیت واکسیناسیون می‌تواند paradoxically باعث شود خود بیماری از حافظه عمومی محو شود. وقتی مردم برای سال‌های طولانی با بیماری‌های خطرناک مواجه نمی‌شوند، ممکن است به‌تدریج فراموش کنند که علت این آرامش، تا حد زیادی همان واکسیناسیون گسترده بوده است.

اکنون ویروس سرخک دوباره یادآوری می‌کند که این مصونیت را نمی‌توان بدیهی و همیشگی دانست.

۲۴ مورد ممکن است عدد بزرگی به نظر نرسد؛ اما داستان اصلی همین عدد نیست. داستان اصلی، زنجیره‌ای است که می‌تواند از یک جشنواره به خانواده‌ها، مدارس و شهرهای مختلف منتقل شود.

سوئد هنوز از پوشش بالای واکسیناسیون برخوردار است و همین موضوع مهم‌ترین سپر در برابر گسترش گسترده سرخک است. اما همان‌طور که شیوع اخیر نشان می‌دهد، حتی یک جامعه با سطح بالای ایمنی جمعی نیز اگر در میان آن شکاف‌هایی ایجاد شود، می‌تواند در برابر یک بیماری بسیار مسری آسیب‌پذیر شود.

در نهایت، شاید مهم‌ترین پرسش این نباشد که «چرا سرخک دوباره آمده است؟»

پرسش مهم‌تر این است: آیا اجازه خواهیم داد ترس، اطلاعات نادرست و تصمیم‌های بزرگسالان، کودکانی را که خودشان هیچ نقشی در این انتخاب نداشته‌اند، در برابر بیماری‌هایی قرار دهد که می‌توان از آن‌ها پیشگیری کرد؟

شیوع فعلی سرخک در سوئد هنوز ادامه دارد و مقام‌های بهداشتی انتظار دارند در روزهای آینده موارد بیشتری شناسایی شود. اکنون زمان آن است که به جای بی‌اهمیت شمردن این هشدار، شکاف‌های موجود در ایمنی جمعی جدی گرفته شود.

استکهلمیان را در شبکه اجتماعی مورد علاقه خودتان دنبال کنید

اگر نظری در باره این مطلب دارید می توانید در زیر آن را بیان کنید