آخرین بروز رسانی: ۱۵ آوریل ۲۰۲۶
«به آزادی نمی رسیم، چون آزادیخواه نیستیم»

استکهلمیان - دکتر هما ناطق، نویسنده، پژوهشگر و استاد برجستهٔ تاریخ در دانشگاه تهران، از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۸۰ به تدریس و تحقیق مشغول بود. او در سال ۱۹۷۳ به دانشگاه پرینستون آمریکا دعوت شد و به‌مدت یک سال در بخش مطالعات خاورمیانهٔ این دانشگاه به تدریس پرداخت.

در زمستان ۱۹۸۰، در پی بسته شدن دانشگاه ها به بهانه «انقلاب فرهنگی»، ناچار به ترک ایران شد و به فرانسه مهاجرت کرد.

در سال ۲۰۰۵، مؤسسهٔ ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی فرانسه به پاس خدمات علمی‌اش، دکترای افتخاری خود را به او اعطا کرد.

هما ناطق در اول ژانویهٔ ۲۰۱۶ در روستای آرو، در ۱۵۰ کیلومتری جنوب‌غربی پاریس، چشم از جهان فروبست.

با وجود جایگاه علمی و تأثیر عمیق او، بسیاری از هم‌وطنانش حتی نامش را نیز نشنیده‌اند. این در حالی است که در کشور همسایه، تاجیکستان، پس از درگذشت او کتابخانه‌ای در شهر دوشنبه پایتخت این کشور به نامش گشایش یافت؛ کتابخانه‌ای که حدود ۴۰۰۰ عنوان از آثار او را در خود جای داده و قرار است اسناد و کتاب‌های بیشتری نیز از پاریس به آن منتقل شود.

هما ناطق از برجسته‌ترین پژوهشگران تاریخ ایران به‌شمار می‌رود و آثار او در حوزه‌های گوناگون، از تاریخ فرهنگی و اجتماعی گرفته تا تاریخ سیاسی و اقتصادی، تأثیری ماندگار بر جای گذاشته است.

این مصاحبه در ۳۱ مارس ۱۹۸۴ در پاریس ضبط شده است. امروز، ۴۲ سال پس از این  گفتگو و ۱۰ سال پس از درگذشت این استاد برجسته، نگاهی به فضای شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان، به‌روشنی نشان می‌دهد که او تا چه اندازه واقع‌بین و آگاه بود؛ و چگونه چهار دهه پیش، پاسخی دقیق به این پرسش داده بود که چرا ایرانیان به آزادی دست نیافته‌اند.

ماه‌هاست که همکاران استکهلمیان در تلاش‌اند با مسدودسازی کاربرانی که مصداق همان الگوهای مورد اشارهٔ دکتر هما ناطق هستند، فضای سالم‌تری ایجاد کنند. در این مدت، صدها حساب کاربری بلاک شده، اما واقعیت این است که تغییر محسوسی در کیفیت تعاملات به‌وجود نیامده است. گویی مسئله عمیق‌تر از آن است که با حذف چند یا حتی چند هزار کاربر حل شود.

در همین زمینه، یکی از کاربران که خود نیز مشمول این محدودیت شده بود، در ایمیلی چنین نوشت:

«اگر تصور می‌کنید با بلاک کردن برخی کاربران، ناگهان فضای گفتگوها متمدنانه خواهد شد، سخت در اشتباهید. در این صورت، باید همه را بلاک کنید؛ چون مشکل، فرد نیست—مسئله به نوعی بازتاب یک فرهنگ عمومی است: گر حکم شود که مست گیرند، در شهر هر آنچه هست گیرند.»

استکهلمیان را در شبکه اجتماعی مورد علاقه خودتان دنبال کنید

اگر نظری در باره این مطلب دارید می توانید در زیر آن را بیان کنید