آخرین بروز رسانی: ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶
در ایران چه می گذارد؟ و چه خواهد شد؟

استکهلمیان – شب گذشته پربیننده‌ترین بخش خبری تلویزیون سراسری سوئد، اس‌وی‌تی (SVT)، بخش اعظم برنامهٔ خود را به رویدادهای ایران اختصاص داد. دو میهمان به این برنامه دعوت شدند و در استودیو حضور داشتند: خانم بیته هامارگرن، تحلیل‌گر سرشناس امور خاورمیانه در سوئد از انستیتوی سیاست خارجی این کشور، و پروفسور محمد فضل-هاشمی، مدرس الهیات و فلسفه در دانشگاه اوپسالا سوئد.

مجری این برنامه، خانم نیکه نیلاندر، یکی از باسابقه‌ترین مجریان تلویزیونی در سوئد بود.

محمد فضل-هاشمی در پاسخ به این پرسش نیکه نیلاندر مبنی بر اینکه ارزیابی وی از اوضاع چیست، گفت:

- برداشت من این است که اعتراض‌ها یک‌جایی در طولِ شامگاهِ شنبه به اوج خودش رسید و با خشونتِ خیلی شدیدی پاسخ داده شد. به نظر می‌رسید خشونت از هر دو طرف بسیار زیاد بود. اما از آن زمان به بعد کمی فروکش کرده است. با این حال ما تصویر واقعی و دقیقی نداریم؛ نمی‌شود با مردم تماس گرفت و یک گزارش/تصویر روشن از وضعیت به دست آورد.

خانم نیلاندر، مجری برنامه، پرسید: گفته می‌شود که موجودیت رژیم هرگز تاکنون مانند امروز زیر تهدید نبوده است. آیا این‌طور است؟

خانم بیته هامارگرن در پاسخ گفت:

- بدون شک و به دلایل مختلف. از یک طرف رژیم به‌واسطهٔ تحولات منطقه‌ای تضعیف شده، متحدان خود را از دست داده است و از طرف دیگر خشم عمیق و گستردهٔ مردم و همچنین اقتصادی که از هم فروپاشیده است.

مجری برنامه همین پرسش را از محمد فضل-هاشمی پرسید: آیا موجودیت رژیم بیش از هر زمان دیگری مورد تهدید قرار دارد؟ وی در پاسخ گفت:

- قطعاً. اوضاع خیلی دشوار است؛ هم بحران اقتصادی، هم در جبهه‌های متعددِ دیگر، و اینکه رژیم حمایت مردمی و مشروعیتش را از دست داده است.

مجری برنامه خطاب به خانم بیته هامارگرن گفت که اعتراضات ضد رژیم قبلاً هم در ایران صورت گرفته، اما شما گفته‌اید که «اعتراضات این بار با موارد گذشته فرق دارد». فرقش چیست؟ خانم هامارگرن پاسخ داد:

- فرق را می‌شود دید. یکی به‌واسطهٔ وسعت آن و اینکه بازار که معمولاً بسیار محافظه‌کار عمل می‌کند، به آن ملحق شده است؛ چون پول ملی فروپاشیده، تورم بسیار بالاست و اجناس پیدا نمی‌شود. و همین‌طور اینکه اعتراضات، دومین شهر ایران، مشهد (شهری محافظه‌کار و مذهبی و محل تولد رهبر) را نیز تکان داده است؛ و البته همهٔ مناطق دیگر، از قبیل کردستان، بلوچستان و دیگر مناطق ایران را.

پرسش دیگر مجری برنامه این بود: «محققان اشاره می‌کنند که برای سقوط یک رژیم لازم است هر شش شرط زیر برآورده شده باشد:

- اعتراضات گسترده
- اعتراضات طولانی‌مدت
- هدف مشترک
- مشارکت و ورودِ فعالان/بازیگران اقتصادیِ سنگین و اثرگذار
- پیوستن بخش‌هایی از نیروهای نظامی
- وجودِ یک چهرهٔ رهبریِ وحدت‌بخش/جمع‌کننده»

وی نظر میهمانان حاضر در برنامه را دربارهٔ ایران و شروط اشاره‌شده پرسید.

محمد فضل-هاشمی معتقد بود که بخش‌هایی از این شرایط در ایران برآورده شده است:

- سه عاملِ نخست به طور کامل محقق شده‌اند. در مورد عامل چهارم، یعنی مشارکت و ورودِ فعالان/بازیگران اقتصادیِ سنگین و اثرگذار: در سال ۲۰۲۲ که اعتراضات به مدت سه ماه و نیم در جریان بود، بازیگران اقتصادی به اعتراضات ملحق نشده بودند، اما این بار دیدیم که همه‌چیز در منطقهٔ بازار شروع شد. آنها در بالاترین حد، بازیگر اقتصادی هستند. وقتی آنها نیز نارضایتی‌شان را نشان می‌دهند، یعنی عامل چهارم هم دارد به سمتِ برآورده شدن نزدیک می‌شود. در رابطه با نظامیان هنوز نشانه‌ای از ملحق شدن آنها دیده نشده است. اگر آنها نیز ملحق شوند، قضیه قطعاً تمام است؛ بمانند اتفاقی که در سال ۱۹۷۹ افتاد، زمانی که ارتش اعلام بی‌طرفی کرد. می‌رسیم به شرط آخر، یعنی وجودِ یک چهرهٔ رهبریِ وحدت‌بخش/جمع‌کننده. نیروهای مختلفی بوده‌اند که ادعا می‌کردند می‌خواهند عملاً این نقش رهبری را بر عهده بگیرند، اما با هم کنار نمی‌آیند و هماهنگ نیستند. این بار می‌بینیم که یک بازیگر/کنشگر وجود دارد که می‌تواند فراخوان بدهد و مردم هم به آن پاسخ بدهند: رضا پهلوی، پسرِ شاهِ سابق، که فراخوان می‌دهد و بخشی از مردم هم به او پاسخ می‌دهند. بنابراین عواملی که قبلاً به نظر می‌رسید محقق نشده بودند، دارند به آن سمت حرکت می‌کنند.

در اینجا محمد فضل-هاشمی به نکتهٔ دیگری نیز اشاره کرد و گفت:

- اما بعدش این است که از اینجا به بعد چه اتفاقی می‌افتد و اینکه آیا ترامپ تهدیدش را عملی می‌کند یا نه. اگر پای دخالت بین‌المللی به میان بیاید، ممکن است همهٔ این ماجرا کاملاً زیر و رو شود.

خانم نیکه نیلاندر، مجری برنامه، رو به خانم بیته هامارگرن، کارشناس سرشناس امور خاورمیانه، کرد و پرسید: «دونالد ترامپ تهدید کرده است که دخالت نظامی خواهد کرد. قرار است فردا (سه‌شنبه) یک جلسهٔ مهم در واشنگتن برای تصمیم‌گیری دربارهٔ واکنش به ایران تشکیل شود. چرا باید آمریکا علاقه‌ای به این کار داشته باشد و بخواهد در ایران دخالت نظامی کند؟»

خانم بیته هامارگرن پاسخ داد:

- رژیم ایران یک عامل بزرگ بی‌ثباتی در منطقه است. قبلاً آن را دیده‌ایم: از حوثی‌ها گرفته تا حزب‌الله و تا حماس و رژیم اسد که سقوط کرده است. البته این‌ها همه تضعیف شده‌اند، اما آنها هنوز یک برنامهٔ موشکیِ قوی دارند و همین‌طور یک برنامهٔ فنیِ هسته‌ای. این‌ها از علایق اصلی آمریکا برای از بین بردنشان است. غیر از این، ترامپ در موارد دیگر، برای مثال در ونزوئلا، نشان داده که دموکراسی برای او اهمیتی ندارد. ترامپ تا حدی به حرف متحدان خود در کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس گوش می‌دهد، نه فقط اسرائیل. آنها رژیم دیگری در ایران می‌خواهند، اما به نظر من خواستار فروپاشی رژیم که منتهی به جنگ داخلی شود نیستند؛ بلکه مایل‌اند رژیم را متحول کنند.

مجری برنامه از خانم هامارگرن پرسید: «دونالد ترامپ بارها گفته است نقاط دور دنیا دیگر ارزشی برای او ندارند، بلکه مناطق نزدیک آمریکا برای او مهم هستند. چرا ایران برای دونالد ترامپ مهم است؟»

خانم بیته هامارگرن پاسخ داد:

- چون ایران یک بازیگر بزرگ است که نقش رهبری را در آنچه موسوم به «محور مقاومت» است بر عهده داشته است. ایران همچنین کشوری با ذخایر بزرگ نفتی است؛ کشوری بزرگ از نظر جغرافیایی و همچنین با قدمت تاریخی که اسرائیل را تهدید کرده است. پس ترامپ دلایل متعددی برای دخالت دارد. باید توجه داشته باشیم که محور اصلی سیاست حکومت ایران بر شعارهای مرگ بر اسرائیل و مرگ بر آمریکا، دست‌کم در میان بخش تندرو، استوار بوده است. بنابراین یک تقابل تاریخی از زمان انقلاب تاکنون وجود داشته است.

و در آخرین پرسش، مجری برنامه از محمد فضل-هاشمی پرسید: «نظرت چیست؟ اتفاق تعیین‌کنندهٔ بعدی چه خواهد بود؟ آیا اعتراضات منجر به فروپاشی رژیم خواهد شد یا خیر؟»

محمد فضل-هاشمی پاسخ داد:

- از آنجایی که بخشی از فاکتورهایی که قبلاً به آنها اشاره کرده‌ایم برآورده نشده‌اند، به نظر من دستیابی به یک تغییر سریع مشکل خواهد بود. اگر آمریکا دخالت نظامی کند، کاملاً بستگی به این دارد که چه نوع دخالتی باشد. آیا می‌خواهند یک «مادورو» انجام بدهند یا اینکه می‌خواهند به اهداف نظامی حمله کنند؟ ترامپ گفته که نمی‌خواهد نیروی زمینی اعزام کند و ناو هواپیمابر را در نزدیکی ایران مستقر نکرده است. ترامپ در حال سبک‌سنگین کردن است.

استکهلمیان را در شبکه اجتماعی مورد علاقه خودتان دنبال کنید

اگر نظری در باره این مطلب دارید می توانید در زیر آن را بیان کنید