آخرین بروز رسانی: ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵
آیا زمان آن نرسیده که شرط و شروطی بمانند دیگر شهروندان برای سیاستمداران نیز قرار داده شود؟

استکهلمیان - در دنیای امروز، برای استخدام در ساده‌ترین مشاغل، شرط داشتن مدرک تحصیلی مرتبط و مهارت‌های تخصصی امری بدیهی و اجتناب‌ناپذیر شده است. از یک پرستار تا راننده اتوبوس شهری، همه باید مدارکی ارائه دهند که نشان دهد برای آن شغل آمادگی دارند. اما همین دنیا در قبال یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین حوزه‌های زندگی بشر، یعنی سیاست، معیارهای ورودی بسیار ساده‌انگارانه یا حتی به‌کلی بی‌معیار دارد. هر فردی، حتی بدون حداقل تحصیلات، بدون درک پایه‌ای از اقتصاد، حقوق، جامعه‌شناسی، محیط زیست، یا روابط بین‌الملل، می‌تواند پا به عرصه سیاست بگذارد و حتی به بالاترین سطوح قدرت دست یابد. آیا این تناقض خطرناک نیست؟

سیاست‌مداری؛ شغلی با تبعات جهانی
اگر سیاست را به عنوان حرفه‌ای بپذیریم که در آن فرد، مسئول تدوین و اجرای سیاست‌هایی می‌شود که بر جان و مال میلیون‌ها نفر تأثیر مستقیم دارد، چگونه می‌توان آن را بی‌نیاز از تخصص و دانش دانست؟ تصمیمات سیاستمداران بر امور نظامی، مالیات، بهداشت، آموزش، مهاجرت و حتی اعلام جنگ تأثیر دارند. آیا این حجم از مسئولیت را می‌توان به کسی سپرد که حتی با اصول اولیه قانون اساسی یا ساختار اقتصادی کشور خود آشنا نیست؟

تاریخ معاصر پر است از رهبران بی‌سواد، عوام‌فریب و دیکتاتورهایی که با بی‌کفایتی، خودشیفتگی یا جهل خود، کشورهایی را به مرز نابودی کشاندند. از برخی کشورهای خاورمیانه و آفریقا تا حتی برخی قدرت‌های غربی، شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد نداشتن دانش و درک پیچیدگی‌های اجتماعی، اغلب زمینه‌ساز فساد، دیکتاتوری، بی‌ثباتی و حتی نسل‌کشی شده است.

استدلال‌های رایج مخالفان شرط تحصیلات
برخی بر این باورند که سیاست باید بازتابی از تمام اقشار جامعه باشد، و اگر شرط تحصیلات آکادمیک برای ورود به آن گذاشته شود، ممکن است طبقات فرودست یا اقلیت‌های اجتماعی حذف شوند. اما این نگرانی را می‌توان با مدل‌هایی مشابه سهمیه‌بندی دانشگاهی برای اقشار خاص، رفع کرد. همچنان که دانشگاه‌ها برای اقلیت‌ها، مهاجران یا زنان تسهیلات خاصی در نظر می‌گیرند، می‌توان در دموکراسی‌ها نیز سهمیه‌هایی برای ورود این گروه‌ها به سطوح سیاسی تعریف کرد، بی‌آن‌که اصل تخصص‌گرایی را زیر پا گذاشت.

سیاست به مثابه دانش؛ نه صرفاً هنر
سیاست، همان‌گونه که هنر تعامل، دیپلماسی و اقناع است، همزمان یک دانش میان‌رشته‌ای نیز هست. یک سیاست‌مدار باید بتواند بودجه بخواند، داده‌ها را تحلیل کند، از قوانین و قراردادهای بین‌المللی سر درآورد و مفاهیم پایه‌ای علوم انسانی را درک کند. این دانش را نمی‌توان از طریق «تجربه زیستی» یا «درک کوچه و بازار» کسب کرد، همان‌گونه که هیچ‌کس صرفاً با علاقه به هواپیما نمی‌تواند خلبان شود.

راهکار چیست؟
این صدا در جهان هر چه بلندتر می شود که برای تصدی سمت‌های کلیدی در قوای سه‌گانه، به‌ویژه قوه مجریه و قوه مقننه، حداقل‌هایی مانند مدرک تحصیلی کارشناسی در یکی از رشته‌های مرتبط با علوم اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، حقوق یا مدیریت الزامی شود. برای سطوح بالاتر، مانند وزارت یا ریاست‌جمهوری، داشتن مدرک کارشناسی‌ارشد و تجربه حرفه‌ای مشخص باید به عنوان شروط قطعی مدنظر قرار گیرد.

در کنار آن، نهادهای نظارتی باید مکلف به بررسی سلامت روانی، صلاحیت اخلاقی، و توانایی‌های تحلیلی داوطلبان شوند، همان‌گونه که در بسیاری از کشورها برای مشاغل حساس مثل قضاوت، پزشکی یا نیروهای امنیتی چنین الزامات وجود دارد.

جهان امروز به رهبرانی نیاز دارد که همزمان با ریشه‌داشتن در مردم، توان علمی، درک نظری و قدرت تحلیلی برای هدایت جامعه در قرن بیست‌و‌یکم را داشته باشند. مردمی بودن نباید به معنای بی‌سوادی باشد. در جهانی که با بحران‌های پیچیده اقلیمی، اقتصادی، تکنولوژیکی و جمعیتی روبه‌روست، زمان آن فرا رسیده که سیاست نیز به مانند دیگر عرصه‌های تخصصی، وارد دوران بلوغ و حرفه‌ای‌گری شود.

شاید با این تغییر بنیادین، کمتر شاهد آن باشیم که سرنوشت کشورها به دست عوام‌فریبان قرون وسطایی بیفتد که با لباس مردم‌دوستی، ویرانی به بار می‌آورند.

نظر شما چیست؟

این مطلب از طریق پیوند زیر به زبان سوئدی نیز دسترس است:

Har inte tiden kommit för att även ställa krav och villkor på politiker, precis som på andra medborgare

استکهلمیان را در شبکه اجتماعی مورد علاقه خودتان دنبال کنید

اگر نظری در باره این مطلب دارید می توانید در زیر آن را بیان کنید